3 اردیبهشت 1403

باشگاه کشاورزان جوان

کانون روستازادگان سرزمین آفتاب

نظام دانش بومی (2)

تبیین مفهومی دانش بومی

با بررسی ادبیات مرتبط با دانش بومی،نمی توان یک تعریف مجردی از مفهوم دانش بومی ارائه نمود.درواقع،تنوع و تطور مفاهیم دانش بومی در ارتباط با زمینه های مربوطه (کشاورزی،بهداشت و غیره)،دیدگاههای پژوهشگران و منشا حرفه ای و نهادی مفهوم پردازان،یکی از خصایص دانش بومی به حساب می آید.شناخت واقعی دانش بومی را از آن انسان شناسان اجتماعی می داند و بر این عقیده است که فهم و درک ارزش ها و دانش بومی بدلیل زایش و ریشه دار بودن آن در فرهنگ و طرق زندگی جوامع محلی با پیچیدگی و تنوع توام با اعتبار همراه است.در واقع،دانش بومی یک نظام است که از مجموعه ای از معانی،مفاهیم،نظریه ها و دیگر محصولات ذهنی و تابعی و رفتاری مشترک تشکیل شده است و توسط گروهی از مردم که در یک زیست بوم زندگی می کنند برای کنترل،تطبیق و توسعه حیات خویش بکار گرفته می شود.این نظام را می توان تحت عناوین متفاوت (علم مردمی)،(علم قوم شناسی)،(بوم شناسی قومی)،(دانش روستایی)و(چارچوب مدیریت دانش اجتماعی ) نامگذاری نمود.از چنین منظری اصطلاح دانش بومی به دانشی اطلاق می شود که از حوزه جغرافیایی خاصی سرچشمه گرفته و به طور طبیعی تولید شده است.اما تحت تاتاثیر کنش و همکنشی هدفمند،آگاهانه و اندیشمندانه مردم محلی،پرورانده و بالنده شده است.

شناخت ظام دانش بومی را یکی از شاخه های قوم شناسی علم تجربی می داند و علم قوم شناسی را نیز به معنای روش استخراج،ترجمه و تفسیر نظام معرفتی یک فرهنگ بخصوص می داند.مولفه مردمی بودن دانش بومی همانا به انتقال سینه به سینه قسمت عمده معرفت رایج در این نظام و مولفه نظام دانشی آن نیز،نظام کلی دانش و روندهایی را شامل می شود که طی آن،اطلاعات و معلومات رایج در راستای شکل گیری دانش،مورد پردازش قرار گرفته و دانش کسب شده،گسترش یافته،و ذخیره و منتقل می شود.

دانش بومی را دانش محلی می تواند که در مقابل نظام دانش بین المللی خلق شده از سوی دانشگاهها،موسسات تحقیقاتی و شرکت های خصوصی قرار دارد و اساسی برای تصمیم گیری محلی در زمینه های کشاورزی،بهداشت،فرآوری مواد غذایی،آموزش،مدیریت منابع طبیعی،ساخت دهی تشکیلات محلی بر پایه روابط اجتماعی و مشارکت نهادینه در راستای توسعه فناوری نهادی و شمار زیادی از فعالیت های رایج در اجتماعات روستایی محسوب می شود.دانش بومی را جریان پویای اطلاعات یک جامعه می داند که توسعه ارتباطات،تصمیم گیری و عملی سازی تصمیمات را برای آحاد آن جامعه ممکن می سازد.

رولینگ که از منظر نظام دانش و اطلاعات به موضوع دانش بومی پرداخته،معتقد است که واژه نظام دانش بر تسهیم یا توسعه مجموعه ای از معانی،مفاهیم و سایر محصولات ذهنی توسط گروهی از مردم،برای کنترل و سازگار شدن با محیط پیرامون خود دلالت دارد.به اعتقاد وی،اجزا و عناصر نظام دانش مردم یا موسسه ها نیستند،بلکه نگرش ها،شناخت ها،ارزش ها،باورها و نظایر آن هستند.بر طبق این برداشت،همانطور که پیشتر اشاره شد،نظام دانش بومی یک نظام اجتماعی،نرم و باز است.

به لحاظ کارکردی،در پرتو یک رابطه دیالکتیک گونه،همانطور که نقش دانش بومی در توسعه فرهنگ و جامعه محرز و تا حدودی،منحصر به فرد است.از دیگر سو،توسعه جامعه در ابعاد مختلف فرهنگی،اقتصادی،اجتماعی و غیره بالندگی نظام دانش محلی و بومی را سبب می شود.از آنجا که دانش بومی بطور تدریجی و تکاملی در رهگذر زمان و در جریان کنش و همکنشی های هدفمند و واقعی نمو یافته است،بنابراین از دقت و واقع گرایی کافی برخوردار است؛و بدلیل هم آمیختگی با کار و زندگی مردم محلی،از جامعیت برخوردار است.و به دلیل هم آمیختگی با کار و زندگی مردم محلی،از جامعیت برخوردار است.

 

About Author

مطالبی که شاید برای شما جالب باشد